DOOR MAURITS GROEN

OOGGETUIGE VAN HET AL GORE-EFFECT

Een doordreunende toespraak: "Time to act!"

Bijna niemand gelooft je als je zegt dat nauwelijks twee jaar geleden het woord 'broeikaseffect' alleen bij wat milieutypes een issue was. Toch wilde in 2006 aanvankelijk geen Nederlandse uitgever of filmproducent "Een ongemakkelijke waarheid" uitbrengen. Op 6 oktober van dat jaar legde Al Gore in 24 uur de basis voor maatschappelijke en politieke discussie en actie die nog steeds voortduren.

Op 14 oktober 2008 was hij opnieuw 24 uur in Nederland. En opnieuw wist hij een opzienbarende speech te houden, ditmaal voor ruim 2000 mensen die hem live of op grote schermen zagen fulmineren tégen met name kolencentrales en vóór windturbines en zonnecentrales (CSP).

Al Gore weer 'on tour'... Bijna op de dag af twee jaar na zijn indrukwekkende bezoek, dat in het slaperige Nederland vanuit het niets de klimaatcrisis krachtig op de kaart zette, was de Amerikaanse ex-president opnieuw voor een bliksembezoek in ons land. 'Is dat nou nodig, zo'n buitenlandse bobo, die ons wel eens komt vertellen hoe het zit? Dat weten we toch wel?' Opmerkelijk dat die reactie -twee jaar geleden bijvoorbeeld door Kamerlid Liesbeth Spies verwoord- opnieuw gehoord kon worden. Nou, daar had Gore (onbewust van die opstelling) toch wel wat op te zeggen... De bomvolle zaal kreeg een charmante donderpreek, die nog steeds doordreunt. Want tegen de verwachting in van velen, die misschien alleen kwamen om hem (weer) eens in het echt te horen spreken, liet hij het niet bij een herhaalde waarschuwing dat we op weg zijn naar de afgrond en NU moeten ingrijpen. En hij noemde man en paard.

Het begon bijna een beetje gênant: "Laatst zei een oudere vrouw tegen me: 'U lijkt sprekend op Al Gore, maar die heeft van dat mooie zwarte haar'." Beetje flauw grapje, maar bovendien een uit zijn standaard-repertoire, want twee jaar geleden had hij dat in Nederland ook al gezegd. Je zag een paar bobo's op de voorste rijen, die er in 2006 ook bij waren, wat meewarig kijken. 'Dus toch een beetje een versleten man met een sleets verhaal...', zag je ze denken. Maar na nog wat inleidende zinnen kwam Al Gore flink op stoom. Rustig legde hij eerst vrij gedetailleerd, maar boeiend en begrijpelijk, uit hoe die kredietcrisis in de VS kon ontstaan. De professor aan het woord. Zelfverzekerd, maar hier en daar ook wat onhandig. Grapje. Charmante opmerking over Nederland (Gore bleek ERG goed op de hoogte van wat er hier op energiegebied speelt!). Stukje college. Een schalkse politieke opmerking. Nog een grapje. Kortom: een rustige opbouw.

(Al Gore: "Jullie waren toch het land van de windmolens? Zonder windmolens die de polders droogmaalden hadden jullie niet eens bestaan, toch? Waar blijven jullie nou?”)

En vervolgens maakte hij, als een ontketende storm, gehakt van het energiebeleid dat overal ter wereld ondanks de grote urgentie van het klimaatprobleem nog altijd maar geen gierende haast maakt met het streven naar duurzame energie. Dat zich door de kolenlobby zand in de ogen laat strooien met het 'kleren van de keizer-verhaal over 'schone steenkool', over de illusie, ja zelfs het bedrog van 'CCS' (Carbon Capture and Sequestration = het ondergronds opslaan van CO2). Citaat: "We wandelen onbekommerd naar de rand van de afgrond. En wel de aller-onverantwoordste activiteit waar we vandaag in de wereld getuige van zijn is het doorbouwen van kolencentrales onder het mom dat we al bijna in staat zijn om alle CO2 veilig in de bodem op te slaan. Misschien zal dat ooit technisch en economisch haalbaar zijn. Maar niet nu. De Noren doen er een project mee in de Noordzee. Het is een experiment -in de VS hebben we zelfs die niet. Bij ons hebben de kolenmijnbouwers en de kolencentralebouwers er een gigantisch financieel belang bij om iedereen te overtuigen van dat er écht zoiets bestaat als 'schone kolen'. En dat we CO2 echt binnenkort ondergronds kunnen opbergen. Ze hebben er dit jaar honderden miljoenen dollars aan uitgegeven om de bevolking die illusie voor werkelijkheid te laten aannemen. Maar diezelfde bedrijven hebben er nu juist geen enkel belang bij om dat te doen, want daardoor zou kolen-elektriciteit 25-30% duurder worden. Ironisch, niet? Ik hoop dat ik u dit echt goed heb kunnen duidelijk maken. Want ik zie hetzelfde overal in de wereld gebeuren: het maatschappelijke debat, dat van cruciaal is voor het goed functioneren van de democratie, wordt in toenemende mate gedomineerd door commerciële belangen met hun mening over het beleid dat gevoerd moet worden. Jullie hebben hier in Nederland andere wetten en tradities, maar in mijn land is dit een ernstig probleem.."

En terwijl hij dat zei, voelde je dat er in de zaal de nodige elfreflectie plaatsvond. Vervolgens ging Gore nog wat specifieker in op de Nederlandse situatie met steenkolen en de elektriciteitsvoorziening. Zijn redenering: 'Natuurlijk is het een zaak van Nederland zelf wat hier gebeurt. Maar willen jullie dat echt: een kolen-kolonie worden voor Duitsland, dat jullie hier op jullie Maasvlakte hun elektriciteit laat opwekken?' (Momenteel is het Duitse E.On de enige die echt concreet een kolencentrale aan het bouwen is op de Maasvlakte -red.).

Het slotdeel van zijn toespraak wijdde Al Gore royaal aan de oplossingen die wel duurzaam zijn. Niet alleen bijvoorbeeld veel meer gebruik van windenergie ("Jullie waren toch het land van de windmolens? Zonder windmolens die de polders droogmaalden hadden jullie niet eens bestaan, toch? Waar blijven jullie nou?"), maar ook door massaal te gaan investeren in noordelijk Afrika, waar op een betrekkelijk klein oppervlak met CSP (Concentrated Solar Power, zonnespiegelcentrales) de hele Europese elektriciteitsbehoefte mee gedekt kan worden: "Dan zorg je er ook nog voor dat daar een lokale economie ontstaat, en leefbaar bestaan voor al die straatarme mensen die nu hier als economische vluchtelingen naar toe willen komen."

Zoals Gore zijn toespraak begon met een vlammend betoog dat de financiële crisis juist een enorme kans is ('We worden nu keihard gewaarschuwd wat er gebeurt als je de markt ongecontroleerd zijn gang laat gaan. Dat levert een ramp op. Dat is nu gebeurt op financieel gebied en dat zal ook gebeuren op milieu- en klimaatgebied, als we die markt niet binnen heldere duurzame maatschappelijke randvoorwaarden laten opereren. NU hebben we de kans om onze koers radicaal te verleggen en te investeren in duurzame energie’), zo eindigde hij ook: "De urgentie is groot. Het is 'Time to act'!" Het was nog lang onrustig bij de borrel. En ook in de weken sindsdien kun je zien, dat de toon van het maatschappelijke en politieke debat over ons energie- en klimaatbeleid is veranderd. Opnieuw is het Gore gelukt om dat debat een zwieper te geven.